Anahtar Kelimeler
Göller Bölgesi
Isparta İli
Kırmızı ve Gri Mallar
Gaga Ağızlı Testi
Çömlek
Nasıl Atıf Yapılır
Özet
Bu makale İstanbul Üniversitesi Rıdvan Çelikel Arkeoloji Müzesi’nde yer alan Isparta kökenli bir grup Erken Tunç Çağı II (ETÇ II) çanak çömleğini incelemektedir. Ele alınan gaga ağızlı testiler, minyatür gaga ağızlı testiler ve çömlekler; hamurları, yüzey-astar renkleri, fırınlama ve üretim teknikleri temel alınarak Kırmızı (Mal 1) ve Siyah/Gri (Mal 2) mal gruplarına ayrılmıştır. Mal 2 içerisinde oldukça kaliteli ve “Pisidia Tipi” depaslarla yakın benzerlikler taşıyan gaga ağızlı testiler bulunmaktadır. Bu gözlem, ETÇ II’ye tarihlenen bazı örneklerin olasılıkla ETÇ III’te de devam ettiğini ortaya koymaktadır. Çalışmamızda çanak çömlek bölgesi tanımı ve/veya tanımları kullanmak yerine, Göller Bölgesi’ndeki ETÇ II yerleşmeleri arasında iki parçadan oluşan bir ilişki ağı modellenmektedir. Birinci parça, Göller Bölgesi genelinde benzer unsurlardan oluşan ortak kültürel altyapıya dayanmaktadır. İncelediğimiz kaplar ile alt bölge ayrımı olmaksızın Göller Bölgesi’nde yer alan ETÇ II yerleşmelerinde ele geçen örneklerin benzerliği -şaşırtıcı olmamakla birlikte- dikkat çekicidir. Bu durum bölgenin tamamında devam eden geleneklerin varlığına işaret etmektedir. İkinci parça ise bölgenin tamamında yayılım göstermeyen farklı formlara ve geleneklere dayanmaktadır. Diğer alt bölgelerde görülmeyen bazı gaga ağızlı testi (Tip aI, aII) ve çömlek (Tip a) formları Isparta sınırlarında belirlenmiştir. Bu bağlamda; Göller Bölgesi’nin bir alt bölgesi olarak Isparta’daki ETÇ II yerleşmeleri arasındaki ilişkinin daha yoğun ve/veya karmaşık olduğunu ve bu etkileşimlerin Isparta'ya özgü özellikler sergilediğini ileri sürmek yanlış olmayacaktır.
Referanslar
Akdeniz E. 2001, “Pisidya Türünde Bir Depas Amphikypellon”. OLBA IV, 20-25.
Akıllı N. 2025, “A Collection of Early Bronze Age Pottery from Akhisar Museum”. Cedrus XIII, 1-29.
Aykurt A. 2008, “Batı Anadolu’da Gri Seramiğin Kökeni ve Gelişimi”. Eds. A. Erkanal-Öktü, S. Günel & U. Deniz, Batı Anadolu ve Doğu Akdeniz Geç Tunç Çağı Kültürleri Üzerine Bir Araştırma. Ankara, 9-22.
Aykurt A. & Kaya S. 2005, “İzmir Arkeoloji Müzesi Tarafından Satın Alınan Bir Grup Depas Amphikypellon”. Anadolu/Anatolia 28, 1-12.
Baysal A. 2015, “Arkeolojide İletişim Ağı (Network) ve Sosyal Organizasyon”. Ed. A. Baysal, İletişim Ağları ve Sosyal Organizasyon. İstanbul, 11-29.
Becks R. 2013, “Prehistoric Island and Lake-Shore Settlements in the Lake District of Southwest Anatolia”. Adalya XVI, 15-30.
Becks R. 2021, “Sociopolitical Organization and Territories in Western Anatolia during the Early Bronze Age”. Eds. L. K. Harrison, A. N. Bilgen & A. Kapuci, The Early Bronze Age in Western Anatolia. New York, 189-202. Bilgen A. N. & Kapuci A. 2019, Seyitömer Höyük II. İstanbul.
Bilgi Ö. 2012, Anadolu’da İnsan Görüntüleri. Klasik Çağ Öncesi. İstanbul.
Bittel K. 1942, Kleinasiatische Studien. İstanbul.
Çongur F. M. 2019, Bademağacı İlk Tunç Çağı Çanak Çömleği. Unpublished Masters Thesis, Istanbul University. İstanbul.
Çongur F. M. 2020, “Bademağacı İlk Tunç Çağı Çanak Çömleği İçindeki Dış Kökenli Malzemenin Değerlendirilmesi”. Eds. A. Mörel, H. Köker, M. Kaşka, M. Fırat & S. O. Akgönül, Pisidia ve Yakın Çevresinde Üretim, Ticaret ve Ekonomi. Isparta, 193-202.
Çongur F. 2023, “Some Remarks on a Group of Early Bronze Age Pottery Kept in the Istanbul Archaeological Museums”. Anatolian Research 28, 1-29.
Çongur F. M. 2025, Orta ve Batı Anadolu’da Neolitik Köyler’den İlk Tunç Çağı Kentlerine, Tapınaklar ve Kutsal Alanlar’da Ele Geçen Buluntuların Değerlendirilmesi. Unpublished PhD Thesis, Istanbul University. İstanbul.
Çongur F. & Sezer O. 2025, “Evaluations on an Anthropomorphic Vessel from İstanbul Archaeology Museums: The Discussion of the Ring-shaped Idol or Pendant and the Mother Goddess Symbolism”. Praehistorische Zeitschrift, https://doi.org/10.1515/pz-2025-2016
Dardeniz G. 2025, “Highland and Foothill Pottery Production Technologies: A Perspective from the Third Millennium BCE from Southwest Anatolia (Türkiye)”. Archaeometry 67, 1-20.
Dedeoğlu F. 2021, “On the Perception of Sacred Space during the Early Bronze Age: The Case of Beycesultan”. Eds. L. K. Harrison, A. N. Bilgen & A. Kapuci, The Early Bronze Age in Western Anatolia. New York, 189-202.
Duru R. 1996, Kuruçay Höyük II. 1978-1988 Kazılarının Sonuçları Geç Kalkolitik ve İlk Tunç Çağı Yerleşmeleri. Ankara.
Duru R. 2016, ‘Tarım’dan ‘Yazı’ya Burdur Yöresi ve Yakın Çevresinin Altıbin Yılı (MÖ 8000 – MÖ 2000). Antalya. Edgü F. 1983, Anadolu Medeniyetleri I. Tarih Öncesi/Hitit/İlk Demir Çağı. İstanbul.
Efe T. 2020, “Once Again on Early Bronze Age Trade and Trade Routes in Western Anatolia”. Eds. S. W. E. Blum, T. Efe, T. L. Kienlin & E. Pernicka, From Past to Present. Studies in Memory of Manfred O. Korfmann. Bonn, 121-134.
Efe T. & Türkteki M. 2011, “İç Batı Anadolu Bölgesi Erken Tunç Çağı Seramiği”. Eds. V. Şahoğlu & P. Sotirakopoulou, Karşıdan Karşıya. MÖ 3. Binde Kiklad Adaları ve Batı Anadolu. İstanbul, 214-223.
Enil N. 2011, Yalvaç Müzesi’nde Sergilenen Tunç Çağına Ait Seramik Kaplar ve Kişisel Yorumlar. Unpublished Masters Thesis, Süleyman Demirel University. Isparta.
Erbil Y. H. & Ünlü, E. 2025, “Settlement Dynamics and Cultural Interactions in the Lake District: Analyzing Early Bronze Age Pottery of Kuşluca Within Its Regional Context at Beyşehir”. Adalya 28, 333-353.
Eslick C. 2009, Elmalı-Karataş V. The Early Bronze Age Pottery of Karataş: Habitation Deposits. Pennsylvania. Fidan E. 2020, “Batı Anadolu'da Tarih Öncesi Dönemlerde Saray ve Tapınak Algısı”. Eds. E. Abay & F. Dedeoğlu, Arkeoloji’de Çöküş ve Dönüşüm Süreçleri. İstanbul, 167-75.
Fidan E. 2021, “Urbanism in the Western Anatolian Early Bronze Age”. Eds. L. K. Harrison, A. N. Bilgen & A. Kapuci, The Early Bronze Age in Western Anatolia. New York, 131-143.
Fidan E. & Sarı, D. & Türkteki, M. 2015, “An Overview of the Western Anatolian Early Bronze Age”. European Journal of Archaeology 18/1, 60-89.
French D. 1969, Anatolia and the Aegean in the Third Millennium B.C. Unpublished PhD Thesis, Cambridge University. Cambridge.
Gender M. 2017, “The West: Philology”. Eds. M. Weeden & L. Z. Ullmann, Hittite Landscape and Geography. Leiden, 262-280.
Hawkins D. 1986, “Writing in Anatolia: Imported and Indigenous Systems”. World Archaeology 17/3, 363-376.
Hüryılmaz H. 2001, “Burdur Müzesi’nden Bir Grup Depas”. Anadolu Medeniyetleri Müzesi 2000 Yıllığı, 342–359.
Kamış Y. 2022, “Acemhöyük ve Erken Tunç Çağı Anadolu Ticaret Ağları”. Belleten 86/307, 779-825.
Kâmil T. 1982, Yortan Cemetery in the Early Bronze Age of Western Anatolia. (BAR 145) Oxford.
Kaya D. 1994, “1992 Yılı Göndürle Erken Tunç Çağı Mezarlığı Kurtarma Kazısı”. Müze Kurtarma Semineri IV, 129-146.
Lloyd S. & Mellaart J. 1962, Beycesultan Vol. I. The Chalcolithic and Early Bronze Age Levels. London.
Mellaart J. 1954, “Preliminary Report on a Survey of Pre-classical Remains in Southern Turkey”. Anatolian Studies 4, 175-240.
Mellaart J. 1971, “The Catastrophe at the end of the Early Bronze Age 2 Period”. Eds I. Eiddon, S. Edwards, C. J. Gadd & N. G. L. Hammond, The Cambridge Ancient History. Early History of The Middle East Vol. I, Part 2. Cambridge, 406-410.
Melchert H. C. 2003, “Prehistory”. Ed. H. C. Melchert, The Luwians. Leiden, 8-26.
Mellink M. J. 1964, “Excavations at Karataş-Semayük in Lycia, 1963”. American Journal of Archaeology 68/3, 269-278.
Mellink M. J. 1965, “Excavations at Karataş-Semayük in Lycia, 1964”. American Journal of Archaeology 69/3, 241-251.
Mellink M. J. & Angel J. L. 1968, “Excavations at Karataş-Semayük in Lycia, 1967”. American Journal of Archaeology 72/3, 243-263.
Oğuzhanoğlu U. 2019a, ““Pisidia Tipi” Olarak Bilinen Depaslar Üzerine Yeni Öneriler”. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 35, 311-322.
Oğuzhanoğlu U. 2019b, “Büyük Menderes’ten Denize Uzanan Yollar: Güneybatı Anadolu Erken Tunç Çağı Bağlamında Yeni Gözlemler”. Eds. Şahoğlu, M. Şevketoğlu & Y. H. Erbil, Kültürlerin Bağlantısı. Başlangıcından Roma Dönemi Sonuna Kadar Eski Yakın Doğuda Ticaret ve Bölgelerarası İlişkiler / Connecting Cultures. Trade and Interconnections in the Ancient Near East from the Beginning/until the End of the Roman Period. Ankara, 101-114.
Ormerod H. A. 1911/1912, “Prehistoric Remains in South-Western Asia Minor. II”. The Annual of the British School at Athens 18, 80-94.
Özgen İ. & Elizabeth P. & Ünlü E. 2021, “Hacımusalar Höyük in the Early Bronze Age”. American Journal of Archaeology 125/4, 603-638.
Özgüç T. 1944, “Öntarihte Isparta Ovası Kültürü ve Yeni Buluntuları”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 3/2, 407-418.
Özkan T. 1999, İzmir Arkeoloji Müzesi Seramik Kataloğu. İzmir.
Özsait M. 1995, “1993 Yılı Harmanören Mezarlık Kazısı”. KST XVI/II, 153-174.
Özsait M. 1997, “1995 Yılı Harmanören Mezarlık Kazısı”. KST XVIII/I, 457-474.
Özsait M. 1998, “1996 Yılı Harmanören Mezarlık Kazısı”. KST XIX/I, 607-626.
Özsait M. 1999, “1997 Yılı Harmanören (Göndürle Höyük) Mezarlık Kazısı”. KST XX/1, 467-483.
Özsait M. 2000, “1998 Yılı Harmanören (Göndürle Höyük) Mezarlık Kazısı”. KST 21/1, 371-380.
Özsait M. 2002, “1999-2000 Yılları (Göndürle Höyük) Harmanören Mezarlık Kazısı”. KST 23/1, 327-340.
Özsait M. 2003a, “2001 Yılı Harmanören (Göndürle Höyük) Mezarlık Kazısı”. KST 24/1, 307-318.
Özsait M. 2003b, “Les fouilles du cimetière de Göndürle Höyük à Harmanören”. Anatolica XXIX, 87-102.
Özsait M. 2004, “2002 Yılı Harmanören Mezarlık Kazısı”. KST 25/2, 441-450.
Özsait M. & Özsait N. 2013, “Göndürle Höyük ve Harmanören Kazıları”. Eds. B. Hürmüzlü & M. Fırat & A. Gerçek, Pisidia Araştırmaları – I. Isparta, 5-19.
Sarı D. 2009, “Late EB II Pottery recovered in Complex II of Küllüoba”. Anatolia Antiqua XVII, 89-132.
Sarı D. 2011, İlk Tunç Çağı ve Orta Tunç Çağı’nda Batı Anadolu’nun Kültürel ve Siyasal Gelişmi. Unpublished PhD Thesis, İstanbul University. İstanbul.
Sarı D. 2013, “The Cultural Development of Western Anatolia in the third and Second millennia BC and its Relationship with Migration Theories”. Eds. A. Mouton, I. Rutherford & I. Yakubovic, Luwian Identities Culture, Language and Religion Between Anatolia and the Aegean. Leiden & Boston, 305-328.
Sezer O. 2026, “Kentleşme Olgusu Üzerine Bir Değerlendirme: Sintaşta-Petrovka Örneği ve İç Batı Anadolu Karşılaştırması”. TÜBA-AR 33, 45-67.
Spanos P. Z. 1972, Untersuchung über den bei Homer “depas amphikypellon” Genannten Gefäßtypus. Tübingen.
Şahoğlu V. 2005, “The Anatolian Trade Network and the İzmir Region during the Early Bronze Age”. Oxford Journal of Archaeology 24/4, 339–361.
Şahoğlu V. 2014, “The Depas and Tankard Vessels”. Ed. M. Lebeau, ARCANE. Interregional Vol. I. Ceramics. Turnhout: Brepols, 289-311.
Şahoğlu V. 2019, “The Early Bronze Age Anatolian Trade Network and its Role on The Transformation of The Anatolian and Aegean Communities”. Eds. Şahoğlu, M. Şevketoğlu & Y. H. Erbil, Kültürlerin Bağlantısı. Başlangıcından Roma Dönemi Sonuna Kadar Eski Yakın Doğuda Ticaret ve Bölgelerarası İlişkiler / Connecting Cultures. Trade and Interconnections in the Ancient Near East from the Beginning/until the End of the Roman Period. Ankara, 115-131.
Şahoğlu V. & Sotirakopoulou P. 2011, “Katalog”. Eds. V. Şahoğlu & P. Sotirakopoulou, Karşıdan Karşıya. MÖ 3. Binde Kiklad Adaları ve Batı Anadolu. İstanbul, 237-355.
Türkteki M. 2010, Batı ve Orta Anadolu’da Çark Yapımı Çanak Çömleğin Ortaya Çıkışı ve Yayılımı. Unpublished PhD Thesis, Istanbul University. İstanbul.
Türkteki M. 2021, “Skeuomorphism in 3RD Millennium BC Pottery from Western Central Anatolia: Metal Vessels and Their Reflections”. Mediterranean Archaeology and Archaeometry 21/1, 149-165.
Umurtak G. 2020, “Some Remarks on the Early Bronze Age I Defence System at Hacılar Büyük Höyük (Burdur, Turkey)”. Bulgarian e-Journal of Archaeology 10/1, 3-54.
Umurtak G. 2025, “Investigating the Early Bronze Age II Settlement at Hacılar Büyük Höyük (Burdur, Türkiye)”. Bulgarian e-Journal of Archaeology 15/1, 1-31.
Umurtak G. & Çongur F. 2021, “The Early Bronze Age II Settlement at Bademağacı Höyük: An Evaluation of the Pottery and Beak Spouted Jugs”. OLBA XXIX, 1-24.
Umurtak G. & Duru R. 2013, “Yeniden Hacılar. Hacılar Büyük Höyük Kazıları 2011-2012”. Journal of Archaeology & Art 142, 1-22.
Umurtak G. & Duru R. 2014, “Hacılar Büyük Höyük Kazıları 2013”. Journal of Archaeology & Art 145, 1-20.
Umurtak G. & Duru R. 2016, “Hacılar Büyük Höyük Kazıları 2015 Yılı Kazılarının Sonuçları”. Journal of Archaeology & Art 151, 19-44.
Umurtak G. & Duru R. 2018, “Hacılar Büyük Höyük Kazıları – 2016”. KST 39/1, 411-420.
Ünlüsoy İ. 1993, “Isparta İli Atabey İlçesi Harmanören (Göndürle) Kurtarma Kazısı 1989 – 1991”. Müze Kurtarma Semineri III, 291-322.
Üstün S. 2006, 1993–2004 Dönemi Bademağacı Kazılarında Bulunmuş Olan İlk Tunç Çağı II Kırmızı Astarlı Malları. Unpublished Masters Thesis, Istanbul University. İstanbul.
Üstün-Türkteki S. 2012, Göller Bölgesi İlk Tunç Çağı 1-2 Çanak Çömleği. Unpublished PhD Thesis, Istanbul University. İstanbul.
Üstün-Türkteki S. 2021, “İlk Tunç Çağı’nda Likya/Pisidya Kültür Bölgesi Çanak-Çömlek Geleneğinin Yeni Veriler Işığında Değerlendirilmesi”. OANNES – Uluslararası Eskiçağ Tarihi Araştırmaları Dergisi 3/2, 481–503.
Wheeler T. S. 1973, The Early Bronze Age Burial Customs of Karataş-Semayük. Unpublished PhD Thesis, Bryn Mawr College. Pennsylvania.
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.