Anahtar Kelimeler
Rusya
Deniz Ticareti
Deniz Kazaları
Gasb ve El koyma
Nasıl Atıf Yapılır
Özet
Osmanlı Devleti ile Rus Çarlığı arasındaki savaşlar ve diplomatik ilişkiler iki ülke arasındaki ticarî ilişkileri şekillendirmiştir. Özellikle güç dengelerinin Ruslar lehinde değişmesi ve Osmanlı egemenliğinde bulunan denizlerin Rus ticaret gemilerine açılması, ticarî ilişkilere farklı bir boyut kazandırmıştır. 18. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı sularında seyreden Rus tüccar ve gemileri, deniz kazaları sonrası gasp ve el koyma olaylarına maruz kalmıştır. Bu durum, Osmanlı-Rus ticarî ilişkilerini olumsuz yönde etkilemiştir. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri’nde bulunan Rusya Ahkâm Defterleri, bu olaylara dair önemli bilgiler sunmaktadır. Defterlerde yer alan ve 18. yüzyılın ikinci yarısında meydana gelen 45 deniz kazasının %40’ında gasp veya el koyma vakası görülmüştür. Osmanlı Devleti, bu tür olayları antlaşmalara aykırı ve haksız bulmuştur. Mağdurların haklarını korumak ve iki devlet arasındaki iyi ilişkileri sürdürmek için gerekli adımları atmıştır. Bu çalışma, deniz kazaları sonrası gasp ve el koyma olaylarını ve Osmanlı Devleti’nin bu olaylara yönelik çözüm arayışlarını incelemektedir. Böylece, Osmanlı-Rus ticarî ilişkileri ve denizcilik tarihinin daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunulması amaçlanmıştır.
Referanslar
Bay A. 2007, Trabzon Eyaletinde Mütegallibe Hareketleri ve Ayanlık (1750-1850). Yayımlanmamış Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi. Erzurum.
Chardin J. 2014, Chardin Seyahatnamesi. Çev. A. Meral. İstanbul.
Çırpan M. 2020, “Osmanlı Devleti’nde Gemi Tipleri ve Gemi Kazaları İle İlgili Değerlendirmeler”. GİDB Dergi 19, 41-58.
Faroqhi S 2000, Osmanlı’da Kent ve Kentliler. Çev. N. Kalaycıoğlu. İstanbul.
Karaaslan M. A. 2009, İslam Deniz Ticaret Hukukunda Hukukî Sorumluluk. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi. Isparta.
Karakulak M. 2012, 87/5 Numaralı Rusya Ahkam Defterinin Transkripsiyon ve İncelenmesi (S. 95-195). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ordu Üniversitesi. Ordu.
Kıyartunç M. 2013, 85/3 Numaralı Rusya Ahkam Defteri’nin Değerlendirme ve Transkripsiyonu. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Celal Bayar Üniversitesi. Aydın.
Kocaoğlu B. 2019, “Osmanlı Devleti’nde Gemi Kazaları ve Devletin Kazalara Müdahale Usulleri (1763-1856)”. Tarih ve Gelecek Dergisi 5/2, 186-202.
Köse O. 1993, XVIII. Yüzyılın İlk Yarısında Osmanlı-Rus Münâsebetleri (1722-1776 Tarihli Rusya Ahkâm Defteri’ne Göre). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi. Samsun.
Marancı A. 2017, 86/4 Numaralı Rusya Ahkam Defterinin Transkripsiyon ve İncelenmesi (S. 1-95). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kırklareli Üniversitesi. Kırklareli.
Mehmed Süreyya 1996, Sicill-i Osmani. Cilt V. İstanbul.
Meray S. L. 1961, “Bazı Türk Andlaşmalarında Denizde Dostluk, Selamlaşma, Kazaya Uğramış Gemilere Yardımla İlgili Hükümler”. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi 16/2, 77-92.
Osmanlı-Rus Antlaşmaları 1700-1834. 2019, Devlet Arşivleri Başkanlığı. İstanbul.
Özdemir Gümüş Ş. (Baskıda), “Gemilerin Kaza Yaptığı Mevkilerin Belirlenmesinde Osmanlı Belgelerinin Kullanımı Üzerine Bir Değerlendirme”. Osmanlı Denizcilik Tarihini Yazmak: Sorun-Kaynak-Yöntem Atölye Çalışması 28-29 Nisan 2014.
Özdemir Gümüş Ş. 2006, “Osmanlı Denizciliğinde Gemi Kazaları ve Dalışlar”. OTAM 19, 365-380.
Özdemir Gümüş Ş. 2013, “Osmanlı Deniz Ticaretinde Hukuki Bir Sorun: Kaza Yapan Geminin Malları”. Folklor/Edebiyat 18/71, 113-126.
Özkan M. 2012, 87/5 Numaralı Rusya Ahkam Defterinin Transkripsiyon ve İncelenmesi (S. 1-95). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ordu Üniversitesi. Ordu.
Sahillioğlu H. 1964, “Bolu, Amasra Önünde Bir Deniz Kazası ve Ticaret Tarihi Kaynağı Olarak Deniz Kazaları”. Çele 17, 13-16.
Sawai K. 2005, “Amasra’da 1586 Tarihli Deniz Kazası”. Toplumsal Tarih 139, 46-50.
Selçuk D. & Karaduman G. 2016, “İstanbul Ahkâm Defterlerine Göre Gemi Kazaları (1742-1779)”. VIII. Türk Deniz Ticareti Tarihi Sempozyumu Bildiri Kitabı 27-28 Mayıs 2016, İstanbul. 110-115.
BOA, C.BH. 272/12541
BOA, C.HR. 7/340
BOA, C.HR. 61/3025
BOA, C.HR. 110/5490
BOA, C.HR. 124/6196
BOA, C.HR. 138/6851
BOA, C.HR. 140/6958
BOA, C.ZB. 79/3924
BOA, A.DVN.DVE.d. 83/1
BOA, A.DVN.DVE.d. 84/2
BOA, A.DVN.DVE.d. 85/3
BOA, A.DVN.DVE.d. 86/4
BOA, A.DVN.DVE.d. 87/5
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.