Anahtar Kelimeler
Mecidiye Kalesi
Tarihsel Topoğrafya
Geç Bizans Dönemi
Osmanlı Dönemi
Nasıl Atıf Yapılır
Özet
Bu makale, arkeolojik kalıntılar, Orta Çağ portolan haritaları ve arşiv kayıtlarını birleştiren disiplinlerarası bir yaklaşımla Mecidiye Kalesi ve İbrice Limanı’nın tarihsel topoğrafyasını incelemektedir. Öncelikle Geç Bizans Dönemi’ne odaklanan çalışma, bu kıyı yapılarının daha geniş denizcilik peyzajı içindeki tanımını, mekânsal organizasyonunu ve işlevsel ilişkilerini yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma; kartografik temsilleri fiziki kalıntılar ve yazılı kaynaklarla eleştirel bir şekilde karşılaştırarak, limanın ve ona bağlı savunma yapılarının konumu ve sürekliliğiyle ilgili devam eden belirsizlikleri açıklığa kavuşturmayı hedeflemektedir. Ayrıca makale, varlığı arşiv belgeleriyle kanıtlanmış ancak saha doğrulaması eksikliği nedeniyle kesin konumu varsayımsal kalmış olan, İbrice Limanı’ndaki 18. yüzyıl sonuna ait top tabyasının tartışmalı durumunu ele almaktadır. Yeni bir tarihsel topoğrafya araştırmasının yanı sıra dönemin barutlu topçuluk teknolojisi ve savunma stratejilerinin teknik analizinden yararlanan çalışma, tabya için revize edilmiş bir konum önermektedir. Bu yeni değerlendirme, yalnızca bölgenin doğru haritalandırılmasına katkıda bulunmakla kalmayıp, aynı zamanda bölgedeki kıyı savunma sistemlerini yöneten stratejik mantığa ilişkin daha geniş bilgiler de sunmaktadır.
Referanslar
VII. Konstantinos 1840, Constantinus Porphyrogenitus, De Thematibus et De Administrando Imperio, Accedit Hieroclis Synecdemus cum Bandurii et Wesselingii Commentariis (Vol. III). Ed. I. Bekker (CSHB 18). Bonn.
Altı A. 2022, “Balkanlar’da Bektaşilik”. Ed. Ö. Özdemir, Uluslararası Hünkâr Hacı Bektaş Veli ve Birlikte Yaşama Kültürü Bilgi Şöleni Bildiriler Kitabı. Eskişehir, 261–287.
Bostan H. 2020, Defending the Ottoman Capital Against the Russian Threat: Late Eighteenth Century Fortifications of Istanbul. Unpublished PhD Thesis, Istanbul Şehir University. İstanbul.
Bunson M. 2014, Encyclopedia of the Roman Empire. New York.
Çakılcı D. 2024, “Osmanlı Devleti’nin Saros Körfezi’nde Bir Asırlık Tahkimat Çabası (1730–1832)”. Belleten LXXXVIII/313, 811–844.
Çoruh H. 2024, “The Actions of Ottoman State to Open the Port of Tekirdag to International Trade (1840–1920)”. DÜMAD – Dünya Multidisipliner Araştırmalar Dergisi VII/1, 1–22.
Delatte A. 1947, Les Portulans Grecs (Vol. I). Liège.
Demirli M. 2022, “Keşan, Mecidiye Kalesi”. Ed. İ. Türkoğlu, Edirne - Risk Altındaki Mimari Miras. İstanbul, 132–134.
Dinç G. 2023, “Yunan İsyanı Sırasında Çanakkale Savunması (1821–1829)”. Eds. M. Demiryürek, F. Akın & H. Yazar, Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. Yılında Prof. Dr. Zeki Arıkan Anısına Tarih Tasarımları. Istanbul, 219–238.
Durmuş F. 2018, “Osmanlı Arşiv Belgeleriyle Muarız (Saros) Körfezi Cedid Kalesi”. Külliyat IV, 35–45.
Evliyâ Çelebi 2011. Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi (Vol. IX/1). Ed. S. A. Kahraman. İstanbul.
Ferreiro L. D. 2006, Ships and Science: The Birth of Naval Architecture in the Scientific Revolution, 1600–1800. Cambridge MA.
Foss C. & Winfield D. 1986, Byzantine Fortifications: An Introduction. Pretoria.
Gautier-Dalché P. 1995, Carte marine et portulan au XIIe siécle: Le “Liber de existencia riveriarum et forma maris nostri Mediterranei” (Pise, circa 1200). Rome.
Gibbon E. 2008, The History of the Decline and Fall of the Roman Empire (Vol. II). New York.
Ginalis A., Heher D., Külzer A., Preiser-Kapeller J. & Simeonov G. 2019, “Harbours and landing places on the Balkan coasts of the Byzantine Empire (4th to 12th centuries)”, ID 614. Eds. L. Werther, H. Müller & M. Foucher, European Harbour Data Repository (Vol. IV). Jena, 1-59.
Hatip S. M. 2013, Çanakkale Boğazı (Bahr-i Sefid Boğazı) Savunma Sistemi, 1770–1918. Unpublished PhD Thesis, Hacettepe University. Ankara.
HGM (Turkish General Directorate of Mapping) 2001, Çanakkale–G17–d4. Ankara.
Karagöz S. 2021, “Mühimme Defterlerine Göre XVI. Yüzyılın Son Çeyreğinde İstanbul İâşesinde Keşan’ın Yeri”. Eds. F. Çalik Orhun & B. İşçimen, Keşan Araştırmaları – Keşan’ın Kurtuluşunun 100. Yılı Anısına. Edirne, 47– 61.
Keskin Ö. 2021, “On Dokuzuncu Yüzyılda Çanakkale Boğazı’nda Yeni Bir Savunma Noktası: Bigalı Kalesi”. Osmanlı Bilimi Araştırmaları XXII/2, 255–275.
Kontogiannis N. D. 2022, Byzantine Fortifications: Protecting the Roman Empire in the East. Philadelphia.
Kurtuluş İ. H. 2020, Edirne İl Sınırları İçindeki Kalelerin Tespit ve Değerlendirilmesi. Unpublished PhD Thesis, Istanbul University. İstanbul.
Kurtuluş İ. H. 2021a, “Keşan Kaleleri”. Eds. F. Çalik Orhun & B. İşçimen, Keşan Araştırmaları – Keşan’ın Kurtuluşunun 100. Yılına. Edirne, 17–36.
Kurtuluş İ. H. 2021b, “Edirne İli, Keşan İlçesi, Mecidiye Köyü, İtalyan Koyundaki Magarisi Kalesi”. Ed. E. Kavalçalan, 24. Uluslararası Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Kitabı. Nevşehir, 7–9 October 2020. Nevşehir, 428–450.
Külzer A. 2007, “Die Küstengestade des Golfs von Saros und der thrakischen Chersones von der Antike bis zur frühen Neuzeit: einige Anmerkungen”. Eds. K. Belke, E. Kislinger, A. Külzer & M. A. Stassinopoulou, Byzantina Mediterranea: Festschrift für Johannes Koder zum 65. Geburtstag. Vienna, 353–363.
Külzer A. 2008, Ostthrakien (Europe). Ed. J. Koder (TIB 12). Vienna.
Manucy A. 1949, Artillery Through the Ages. Washington, D.C.
Mediterranean Pilot 1987, Aegean Sea and Approaches with Adjacent Coasts of Greece and Turkey. London.
Muller J. 1768, A Treatise of Artillery. London.
Pehlivan E. 2023, “Onsekizinci Yüzyıl Akdeniz Dünyasının Azılı Korsanlarından: İsmiyle Meçhul, Lakabıyla Meşhur “Burunsuz”. Vakanüvis – Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi VIII/1, 787–823.
Pîrî Reis 1973, Kitâb-ı Bahriyye – Denizcilik Kitabı (Vol. II). Ed. Y. Senemoğlu. İstanbul.
Pîrî Reis 1988, Kitab-ı Bahriye (Vol. I). Ed. E. Z. Ökte. Ankara.
Sağlam H. S. 2026, “Geç Bizans Dönemi’nde Saros Körfezi Kuzey Kıyılarında Limanlar ve Surlu Yerleşmeler”. Cihannüma Tarih ve Coğrafya Araştırmaları Dergisi (in press).
Seeck O. (Ed.) 1876, Notitia dignitatum, accedunt Notitia urbis Constantinopolitanae et laterculi prouinciarum, Weidmannsche Buchhandlung. Berlin.
Soustal P. 1991, Thrakien (Thrake, Rodope und Haimimontos). Ed. H. Hunger (TIB 6). Vienna.
Tafel G. L. F. & Thomas G. M. (Eds.) 1856, Urkunden zur älteren Handels- und Staatsgeschichte der Republik Venedig (Vol. I). Vienna.
Unger R. W. 2023, “Ships, shipping, technological change and global economic growth, 1400–1800”. Ed. G. Nigro, L’economia della conoscenza: innovazione, produttività e crescita economica nei secoli XIII–XVIII. Florence, 373–393.
Veikou M. 2015, “Mediterranean Byzantine Ports and Harbours in the Complex Interplay between Environment and Society. Spatial, Socio-Economic and Cultural Considerations Based on Archaeological Evidence from Greece, Cyprus and Asia Minor”. Eds. J. Preiser-Kapeller & F. Daim, Harbours and Maritime Networks as Complex Adaptive Systems. Mainz, 39–60.
Yaraş A., Üsküplü Akgül G., & Akgül H. 2023, “Saros Körfezi Kuzey Kıyısında Bir Kale: Mecidiye ve Çevresindeki Arkeolojik Araştırmalar Hakkında Ön Değerlendirme”. TÜBA-AR XXXIII, 111–128.
Yıldırım H. O. et al. (Eds.) 2002, 85 Numaralı Mühimme Defteri (1040–1041 (1042) / 1630–1631 (1632), Özet – Transkripsiyon – İndeks. Ankara.
Archival Sources
Association for the Protection of Cultural Heritage (Kültürel Mirası Koruma Derneği – KMKD), Photo Archive.
Biblioteca Apostolica Vaticana, Cod. Vat. Lat. 2972 (ca. 1321), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/805.
Biblioteca Riccardiana, Ricc. 3827 (1300–1325), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/53
Bibliothèque municipale de Lyon, MS 175 (ca. 1321), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/463
Bibliothèque nationale de France, CPL GE DD-687 (RES) (1313), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/240
Bibliothèque nationale de France, GE D-16648 (1780), https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8494366k
Bibliothèque nationale de France, GESH 18 PF 98 DIV 2 P 22 (1785), https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b53100976g
BOA (Directorate of State Archives, Ottoman Archives), BEO (Babıali Evrak Odası Evrakı), 3876-290673, H. 03.04.1329 (3 April 1911).
BOA, DH.İD (Dahiliye Nezareti İdare Evrakı), 103-8, H. 06.03.1330 (24 February 1912).
British Library, Add. 31318-A (1470), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/142
British Library, Add. MS 27376 (ca. 1321), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/458
Library of Congress, G5672.M4P5 13-- .P6 (Vellum 3) (1325–1350), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/144
Museo Correr, Cl. XLIVa n. 0028 (1318), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/462
Österreichische Nationalbibliothek, Cod. 594 (Cimel. 20) (1318), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/2274
Zentralbibliothek Zürich, R.P.4 (1321), https://medea.fc.ul.pt/view/chart/513
Internet Sources
Google Maps, https://maps.google.com/
Uslu M. 18 July 2021, “Sualtından Anadolu”. Hürriyet Seyahat. Source: https://www.hurriyet.com.tr/seyahat/sualtindan-anadolu-41854453
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.